Ekspozısııalanatyn kolleksııa tiziminde XV ǵasyrdyń (Ońtústik Qazaqstannyń Saıram qalashyǵy) basyna tán dep belgilengen zergerlik ónerdiń biregeı týyndylary, sol sııaqty Ortalyq Qazaqstandaǵy Taldy–II qorǵanynan tabylǵan jádigerler de (j.s.d. VII ǵ. ortasy jáne 2-jartysy) bar.
2012 jylǵy sáýirde tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor M.Syzdyqovtyń basshylyǵymen Batys Qazaqstan oblystyq tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń arheologııalyq otrıady Terekti aýdanyndaǵy Taqsaı-I kesheninde zertteý jumystaryn júrgizip, nátıjesinde tabylǵan aqsúıek sarmat áıeli (j.s.d. VI ǵ. sońy – V ǵ. ortasy ) kıiminiń rekonstrýksııasy da tanystyrylatyn bolady. Qorymnan barlyǵy 500-den astam ártúrli altyn áshekeılerdiń fragmentteri tabylǵan bolatyn.
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq mýzeıi qorlarynan usynylǵan altyn zattardyń az ǵana bóligi – Eýrazııa dala mádenıeti murasynyń ózindik ereksheligin kórsetetin burynǵynyń ataýsyz sheberleriniń týyndylary olardyń kórkemóner dástúrleriniń úzdiksizdigin taǵy da bir ret dáleldeıdi. Ulttyq mýzeı dırektorynyń mindetin atqarýshy L.V.Kochetov: «Uly Dala murasy: zergerlik óner jaýharlary» kórmesi Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tikeleı uıytqy bolýymen qolǵa alyndy. Negizgi maqsat – elimizdiń mádenı jetistikterin álemge tanytyp, ulttyq qundylyqtarymyzdy, tarıhı-mádenı muralarymyzdy nasıhattaý. Qytaıdyń Shensı provınsııasy Tarıh mýzeıimen áriptestik baılanys ornata otyryp, aýqymdy jobany júzege asyrýǵa birlese atsalysyp otyrmyz.
Bul joba qazaq-qytaı arasyndaǵy dostyqtyń jandanýyna oń áserin tıgizip, eki eldiń mádenı qarym-qatynasyna jańa serpin bereri sózsiz. «Altyn adamnyń álem mýzeılerine sherýi» buǵan deıin álemniń birneshe elinde uıymdastyryldy. Mınsk, Máskeý, Baký qalalarynda ótken kórmelerde qazaq eliniń qundy jádigerlerimen tanysýǵa nıettilerdiń qarasy kóp boldy. Sheteldikterdiń elimizdiń tarıhı-mádenı sımvolyna aınalǵan «Altyn adam» eskertkishine degen yqylasy óte joǵary ekenin baıqadyq. Qazaqstannyń san ǵasyrlyq tarıhy, baı murasy kelýshiler tarapynan erekshe qyzyǵýshylyq týdyrǵanyn aıryqsha atap ótkim keledi.
«Altyn adamnyń álem mýzeılerine sherýi» jobasy 2021 jylǵa deıin álemniń birneshe iri mýzeıinde jalǵasyn tappaq. Atalǵan is-sharalar qazaq mádenıeti jaýharlaryn jahanǵa áıgilep, álemdik órkenıettegi óz ornyn nyqtaı túsedi degen senimdemiz», deıdi.
«Altyn adam» túsinigi tarıh ǵylymynda ataqty arheolog ǵalym, qazaqstandyq arheologııanyń negizin qalaýshylardyń biri Kemal Aqyshevtiń arqasynda paıda boldy. Tolyqtaı altynnan kıim kıgen saq jaýyngeri – birinshi «Altyn adam» tabylǵan Qazaqstannyń ońtústigindegi Esik qorǵanynda zertteý júrgizgen mine osy kisi bolatyn. Baǵa jetpes qazyna ǵasyr jańalyǵy retinde tanylyp, shartty túrde «Altyn adam» dep ataldy.
Qorǵannan jaýyngerdiń kıimin sándegen barlyǵy 4800 altyn buıym tabyldy. Bul buryn-sońdy tabylǵan qorǵandar ishindegi Mysyr perǵaýyny Týtanhamon qabirinen keıingi eń kóp altyn áshekeıler bolatyn. Qorymdaǵy zattardyń topografııasy: zertteýshiler jerlengen jaýyngerdiń saltanatty saýyt-saımanyn, temir qylyshy men qanjarynyń qaldyqtaryn ter tógip zertteý nátıjesinde saq jaýyngeriniń kelbetin jańadan jasap shyqty. Parsy tilinen aýdarǵanda «Saqtar» qazaqtardyń óte ertedegi babalary «alyp erler» degendi bildiredi. Grek avtorlarynyń shyǵarmalarynda olardy azııalyq skıfter dese, endi bir ejelgi derekterde olardy «ushqyr atty týrlar» dep beınelep sıpattaǵan.
Bul kórme jobasy búginge kúnge deıin Belarýs, Reseı jáne Ázerbaıjan mýzeılerinde tanystyryldy. Ári qaraı osy jyldyń aıaǵyna deıin Polsha jáne Ońtústik Koreıada ótkizý josparlanǵan. 2019 jyly kórmeni Japonııa, Grýzııa, Ulybrıtanııa, Ispanııa jáne Túrkııa murajaılarynda ótkizý kózdelip otyr. 2020 jyly AQSh, Italııa, Aýstrııa, Fransııa jáne Germanııa murajaılarynda ótkizý mejelengen.
2021 jyly kórme jobasy Gran-Pale Ulttyq murajaılar qaýymdastyǵynyń kórme zaldarynda (Fransııa) jáne Aýstrııanyń kórkemsýret murajaıynda kórsetilmek.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
